Đôi nét về Vườn quốc gia Vũ Quang

      Vườn Quốc gia Vũ Quang nằm ở phía Tây tỉnh Hà Tĩnh, sát dãy Trường Sơn và biên giới Lào. Đây là một trong những khu rừng nguyên sinh còn lại của miền Trung, nổi tiếng nhờ đa dạng sinh học đặc biệt cao và cảnh quan núi rừng hoang sơ.
      Thành lập: năm 2002
      Diện tích: khoảng 56.000 ha
      Đặc trưng: núi cao, thung lũng sâu, rừng rậm, nhiều sông – suối
      Danh hiệu: Được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giới (2020)
      Vũ Quang được biết đến toàn cầu vì là nơi phát hiện các loài thú quý hiếm như Sao la (kỳ lân châu Á), Mang lớn, Thỏ vằn Trường Sơn… tạo nên giá trị khoa học đặc biệt. Ngoài hệ sinh thái phong phú, khu vực này còn gắn với lịch sử (căn cứ khởi nghĩa Phan Đình Phùng) và có cảnh quan đẹp như hồ Ngàn Trươi – Cẩm Trang, các tuyến rừng nguyên sinh phù hợp nghiên cứu và du lịch sinh thái.

Lịch sử hình thành

    Vườn quốc gia Vũ Quang (Hà Tĩnh) được thành lập chính thức vào ngày 30 tháng 7 năm 2002 theo Quyết định số 102/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, trên cơ sở chuyển đổi từ các khu bảo tồn thiên nhiên và lâm nghiệp trước đó. Lịch sử hình thành bắt đầu từ các giai đoạn quản lý rừng, được xác định là vùng bảo tồn quan trọng về sinh học và lịch sử từ rất sớm.

    Các mốc lịch sử chính
- Thời Pháp thuộc: Khu rừng Vũ Quang đã được lựa chọn làm nơi bảo tồn với diện tích khoảng 30.000 ha.
- Giai đoạn sau giải phóng: Tháng 7 năm 1977, Lâm trường khai thác Vũ Quang được thành lập với nhiệm vụ khai thác lâm sản.
- Năm 1986: Vũ Quang trở thành Khu bảo tồn thiên nhiên theo Quyết định số 194/CT của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, với diện tích 16.000 ha.
- Năm 1994: Uỷ ban Nhân dân tỉnh Hà Tĩnh ra quyết định phê chuẩn dự án đầu tư và thành lập Ban quản lý khu bảo tồn thiên nhiên.
- Ngày 30 tháng 7 năm 2002: Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 102/2002/QĐ-TTg thành lập Vườn quốc gia Vũ Quang trên cơ sở khu bảo tồn này, với diện tích được giao quản lý là hơn 55.058 ha.

Đa dạng sinh học

    Vườn Quốc gia Vũ Quang nằm trong một vùng sinh thái quan trọng, có mức độ ưu tiên cao trong việc bảo tồn đa dạng sinh học của cả dãy Trường Sơn, thuộc địa phận hành chính của 3 huyện Vũ Quang, Hương Khê và Hương Sơn tỉnh Hà Tĩnh, với tổng diện tích được giao quản lý khoảng 57.000 ha, trong đó có gần 53.000 ha rừng tự nhiên.
    Tại đây, đặc trưng bởi một số hệ sinh thái độc đáo như: Hệ sinh thái ao hồ trên núi cao; Hệ sinh thái rừng mưa trên núi cao; Hệ sinh thái rừng lùn… là sinh cảnh sống của hàng ngàn loài động, thực vật, trong đó có nhiều loài nguy cấp, quý hiếm cần được ưu tiên bảo tồn với 131/1.829 loài thực vật bậc cao, 46/94 loài thú, 38/315 loài chim và 22/89 loài lưỡng cư bò sát nằm trong danh lục sách đỏ Việt Nam 2007, danh lục sách đỏ IUCN và Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ngày 22 tháng 01 năm 2019 của chính phủ về “Quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp”.
    Tại VQG Vũ Quang có sự hiện diện của nhiều loài đặc hữu cho cả Việt Nam và Lào. Trong số đó có những loài đặc trưng, quý hiếm như: Sao la (Pseudoryx nghetinhensis), Mang lớn (Megamuntiacus vuquangensis), Thỏ vằn (Nesolagus timinski), Chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus), Vượn đen má trắng (Hylobates leucogenys)…. Vườn quốc gia Vũ Quang cùng với Khu bảo vệ Quốc gia Nakai-Nam Theun của Lào là khu vực bảo tồn lớn nhất, có hệ sinh thái tự nhiên còn lại ở gần với khu vực Bắc Đông Dương. Vườn quốc gia Vũ Quang được Chính phủ và các tổ chức Quốc tế nhìn nhận đánh giá cao về giá trị và tiềm năng để bảo tồn cho Việt Nam, khu vực và thế giới. Ngoài ra đây còn là địa chỉ du lịch sinh thái đầy tiềm năng, cũng như có vai trò rất quan trọng đối với cộng đồng dân cư vùng đệm.
    Tại Vườn Quốc gia Vũ Quang, các nhà nghiên cứu trong nước và thế giới cũng đã phát hiện, công bố hàng loạt loài thực vật mới có giá trị cao cho thế giới, như: chà ran tuyến, trà mi Vũ Quang, trà mi Hà Tĩnh, dẻ Vũ Quang, gừng Vũ Quang, tân bời lời Vũ Quang, xú hương Vũ Quang, xú hương Hà Tĩnh, mộc hương Vũ Quang...
    Ngoài ra, nơi đây cũng đã phát hiện, bảo tồn, phát triển quần thể cây pơ mu cổ thụ, quý hiếm có niên đại khoảng từ 800 năm đến 1.000 năm, nằm ở độ cao khoảng 1.445m so với mặt nước biển. Trong đó, có cây lớn với đường kính phần gốc hơn 2,2m, chiều cao khoảng 30m, tán rộng, sum suê. Ngoài ra, còn có vô số loài lâm sản cổ thụ, quý hiếm hàng trăm năm tuổi khác.
    Mới đây, thông qua 85 điểm đặt bẫy ảnh giám sát đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Vũ Quang cũng đã ghi nhận được 58 loài động vật hoang dã, quý hiếm, trong đó có 9 loài đặc hữu của dãy Trường Sơn.
    Đặc biệt, có một số loài rất quan trọng cho công tác bảo tồn tại khu vực, cần phải có các phương án bảo vệ nghiêm ngặt là mang lớn, mang Trường Sơn, thỏ vằn Trường Sơn, cầy vằn Bắc, voi châu Á…
    Các loài động vật hoang dã, quý hiếm được ghi nhận thông qua điểm đặt bẫy ảnh, gồm: voi châu Á, khỉ mặt đỏ, khỉ vàng, khỉ đuôi lợn, khỉ mốc, mang Trường Sơn, mang lớn, mang thường, sơn dương, nai, thỏ vằn Trường Sơn, tê tê, cheo cheo Nam Dương, nai, nhím bờm, nhím đuôi dài, cầy vòi hương, chồn móc cua, chồn bạc má, cầy vòi mốc, cầy gấm, chồn họng vàng, triết bụng vàng, triết chỉ lưng, dúi, cầy vằn Bắc, mèo rừng, sóc, lửng lợn, lợn rừng, gà so lưng gụ, gà so họng hung, gà rừng, khướu đất hung, hoét xanh, khướu má hung, chích chòe lửa, đuôi cụt, gà lôi trắng, gà tiền mặt vàng…

Thực vật rừng

    Theo số liệu cập nhật mới, tại VQG Vũ Quang tính đến năm 2020 đã thống kê và lên được danh lục Thực vật tại khu vực với 202 họ, 676 chi và 1.823 loài bậc cao có mạch. Các số liệu cho ta thấy hệ thực vật VQG Vũ Quang rất phong phú và đa dạng, thể hiện ở sự có mặt của 6 ngành thực vật bậc cao có mạch. Sự phân bố của các taxon trong các ngành rất khác nhau.
    Trong 6 ngành thực vật bậc cao có mạch thì ngành Mộc lan (Magnoliophyta) có số họ, chi và loài phong phú nhất (với các giá trị tương ứng: 167 họ - chiếm 83.77%; 622 chi - chiếm 89.50% và 1576 loài - chiếm 92.%); tiếp đến là ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) với 21 họ - chiếm gần 11%; 56 chi - chiếm 8.28%; 114 loài - chiếm 6.95%; ngành Thông (Pinophyta) gồm 6 họ - chiếm 3.14%; có 9 chi - chiếm 1.33%; có 14 loài - chiếm 0.87%; ngành Thông đất (Lycopodiophyta) có 2 họ - chiếm 1.05%; có 4 chi chiếm 0.59% gồm 9 loài chiếm 0.56%; ngành Cỏ tháp bút (Equisetophyta) và ngành Quyết lá thông (Psilotophyta) chỉ có 1 họ - chiếm 0.52%; ngành Thông đất (Lycopodiophyta) có 4 chi - chiếm 0.59% và có 9 loài - chiếm 0.56%; ngành Quyết lá thông (Psilotophyta) và ngành Cỏ tháp bút (Equisetophyta) có số họ, số loài và số chi thấp nhất (1 họ, 1 chi và 1 loài).

Động vật rừng

    VQG Vũ Quang được cả thế giới biết đến khi nơi đây phát hiện và công bố 2 loài thú mới gây chấn động giới bảo tồn Quốc tế là loài Sao La (Pseodoryx nghetinhensis) năm 1992 và Mang lớn (Megamuntiacus vuquangensis) năm 1993. Được biết đến là một trong những trung tâm đa dạng sinh học bậc nhất của Việt Nam, trong đó có nhiều loài động vật nguy cấp quý hiếm cần được ưu tiên bảo tồn, Vườn nằm trong một vùng sinh thái có mức độ ưu tiên toàn cầu, được xác định là cực kỳ quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học cho cả khu vực.
    VQG Vũ Quang có giá trị sinh học lớn bởi đây là một trong những nơi cư trú cuối cùng của một số loài có ý nghĩa quan trọng cho công tác bảo tồn, và cũng bởi mức độ đa dạng sinh học rất cao. Tại VQG Vũ Quang có có sự hiện diện của nhiều loài đặc hữu cho cả Việt Nam và Lào. Trong số đó có những loài đặc trưng, quý hiếm như: Sao la (Pseudoryx nghetinhensis), Mang lớn (Megamuntiacus vuquangensis). Thỏ vằn (Nesolagus timinski). Cầy vằn (Migalus owstoni). Chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus), Vượn đen má trắng (Hylobates leucogenys siki), Gà lôi lam đuôi trắng (Lophura hatinhensis), Rắn lục sừng (Trimeresurus cornutus), Ếch cây sần bắc bộ (Theloderma corticale)….
    Theo những kết quả điều tra nghiên cứu về thành phần phân loại học các loài động vật từ trước đến nay, động vật VQG Vũ Quang gồm 6 lớp (Thú, Chim, Bò sát, Ếch nhái, Cá và Côn trùng) bao gồm: Lớp thú: 91 loài thuộc 27 họ, 11 bộ; Lớp chim: 315 loài thuộc 50 họ, 15 bộ; Lớp cá: 88 loài thuộc 21 họ, 09 bộ; Lớp bò sát: 58 loài thuộc 15 họ, 02 bộ; Lưỡng cư: 33 loài thuộc 6 họ, 01 bộ; Lớp Bướm: 316 loài thuộc 10 họ, 01 bộ.
    Lớp Côn trùng - Insecta hiện nay mới chỉ có các loài Bướm là được nghiên cứu và tổng hợp đầy đủ (theo dữ liệu của Mackinnon 1994, Alexander L. Monastyrskii 1997- 2000, Frontiner- Việt Nam 2000"), còn các loài khác hiện đang tiếp tục điều tra nghiên cứu, tuy nhiên số liệu chưa cập nhật đầy đủ.
    Theo kết quả điều tra và phỏng vấn thì trước những năm 1990, mật độ thú ở đây rất cao, có thể bắt gặp nhiều loài khi bước chân vào rừng. Tuy nhiên trong những năm gần đây, mật độ thú đã suy giảm một cách đáng kể, tỷ lệ bắt gặp là rất thấp và số loài có thể bắt gặp cũng ngày càng suy giảm mạnh. Một số loài còn rất ít cá thể hoặc đã bị tuyệt chủng và hầu như không bắt gặp trong khoảng 10 năm trở lại đây như Hổ (Panthera tigris), Sao la (Pseudoryx nghetinhensis), Bò tót (Bos gaurus)....Tuy nhiên hiện nay, theo kết quả đặt bẫy ảnh từ dự án VFBC do USQID tài trợ, đã ghi nhận nhiều loài động vật nguy cấp vẫn thường xuyên xuất hiện như Voi (Elephantidae), Mang lớn (Megamuntiacus vuquangensis), Mang trường sơn, Gấu chó, Cầy vằn bắc, Cheo cheo (Tragulus javanicus), một số loài linh trưởng như Vượn đen má trắng, Chà vá chân nâu, các loài khỉ và các loài dơi.
    Tiềm năng đa dạng sinh học có sức ảnh hưởng lớn đến phát triển du lịch sinh thái trong giai đoạn hiện nay. Hiện nay một số Vườn Quốc gia, Khu bảo tồn ở Việt Nam và trên thế giới đang phát triển loại hình du lịch quan sát động vật, như các nước ở Châu Phi (Kenia), Vườn Quốc gia Cát Tiên, Vườn Quốc gia Cúc Phương, Vườn Quốc gia. Bạch Mã… Vì vậy, Vườn Quốc gia Vũ Quang với tiềm năng đa dạng động vật, việc phát triển loại hình du lịch quan sát động vật là một lợi thế rất lớn. Các loài có thể bắt gặp, quan sát như Khỉ, Chà vá chân nâu, các loài mang, voi… Các khu vực có thể phát triển loại hình du lịch này như tiểu khu 158 (quan sát voi, mang thường), tiểu khui 180B (quan sát mang lớn, mang trường sơn), tiểu khu 198, 204, 182, 176 (quan sát khỉ, chà vá chân nâu)…

Du lịch khám phá

     Vườn Quốc gia Vũ Quang (tỉnh Hà Tĩnh) được biết đến là một trong những trung tâm đa dạng sinh học bậc nhất của Việt Nam. Nơi đây có các hệ sinh thái động vật, thực vật vô cùng đa dạng, phong phú, với những khu rừng nguyên sinh hoang sơ, kỳ vĩ.
     Vườn Quốc gia Vũ Quang với những khu rừng nguyên sinh, có nhiều hệ động thực vật phong phú, đa dạng. Vườn có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học cho cả khu vực, nằm ở vị trí quan trọng trong dãy Trường Sơn, xen kẽ giữa Vườn Quốc gia Pù Mát (tỉnh Nghệ An) ở phía Bắc và Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (tỉnh Quảng Bình) ở phía Nam
     Nơi đây có rất nhiều tiềm năng để thúc đẩy phát triển hoạt động du lịch sinh thái, du lịch khám phá, du lịch mạo hiểm với cảnh quan hoang sơ, kỳ thú mà thiên nhiên đã ban tặng như: thác Thang Đày, thác Cổng Trời, thác Nam Châm, suối Rào Rồng, suối Trắng, hồ Ngàn Trươi… Ngoài ra, còn có vô số thác, bãi đá, khe suối, hồ nước trong xanh, tuyệt đẹp khác tạo nên phong cảnh sơn thủy hữu tình.

Hồ Ngàn Trươi.

     Hồ Ngàn Trươi là hồ chứa nước lớn nhất Hà Tĩnh, đồng thời là một trong ba hồ chứa nước lớn nhất Việt Nam (chỉ sau hồ Dầu Tiếng và hồ Cửa Đạt).
     Hồ được bao bọc chủ yếu bởi rừng núi của Vườn quốc gia Vũ Quang; có 32 hòn đảo nhân tạo trong lòng hồ; phía thượng nguồn có di tích lịch sử cấp quốc gia “Khu căn cứ địa Vũ Quang” của nghĩa quân Phan Đình Phùng, Nhà bia tưởng niệm lãnh tụ Phan Đình Phùng và nghĩa quân Hương Khê.
     Ngoài mục đích thủy lợi, Hồ Ngàn Trươi còn kết hợp với thủy điện, đồng thời là địa điểm thu hút khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm bởi sự kết hợp của cảnh đẹp giữa hồ, núi rừng và các di tích lịch sử. Đây cũng chính là một trong những tiềm năng, thế mạnh để Vũ Quang khai thác, phát triển trong tương lai.
     Đến đây, du khách có thể tham gia nhiều hoạt động thú vị:
     - Đi thuyền ngắm cảnh: Len lỏi qua những hòn đảo nhỏ, bạn sẽ được tận hưởng cảm giác lênh đênh trên mặt nước trong lành.
     - Tắm thác và cắm trại: Nhiều du khách chọn dựng lều bên bờ hồ hoặc cạnh các dòng suối nhỏ để tận hưởng trọn vẹn sự thư giãn giữa thiên nhiên.
     - Khám phá rừng nguyên sinh: Các cung đường trekking tại đây là cơ hội để bạn hòa mình vào thiên nhiên hoang dã và tận mắt chứng kiến sự phong phú của hệ sinh thái.

Trạm kiểm lâm Sao La

      Trạm kiểm lâm Sao La: "Ốc đảo" bình yên giữa đại ngàn Vũ Quang
     Nằm sâu trong vùng lõi của Vườn Quốc gia Vũ Quang (Hà Tĩnh), Trạm kiểm lâm Sao La không chỉ là nơi làm việc của những người lính giữ rừng mà còn là một điểm đến đầy mê hoặc cho những ai khao khát tìm về sự tĩnh lặng tuyệt đối của thiên nhiên.
     Hành trình tách biệt với thế giới bên ngoài
     Để đặt chân đến được nơi đây, bạn sẽ phải trải qua một hành trình đầy thi vị: ngồi thuyền lênh đênh băng qua lòng hồ Ngàn Trươi rộng lớn. Giữa mênh mông sông nước và mây trời, con thuyền nhỏ sẽ đưa du khách dần rời xa sự ồn ào của phố thị để tiến sâu vào "lá phổi xanh" của đại ngàn.
     Trải nghiệm cuộc sống "3 Không"
     Điều đặc biệt nhất khiến Trạm Sao La trở nên độc đáo chính là sự biệt lập hoàn toàn. Nơi đây được gọi vui là trạm "3 không":
     - Không điện lưới: Mọi sinh hoạt dựa vào nguồn năng lượng tự nhiên hoặc máy phát hạn chế, đưa con người trở về nhịp sống chậm rãi.
     - Không sóng điện thoại: Bạn sẽ tạm gác lại những cuộc gọi, tin nhắn hay deadline công việc.
     - Không Internet: Không mạng xã hội, không tin tức ồn ào, chỉ có sự kết nối giữa người với người và với thiên nhiên.
     Hòa mình vào thiên nhiên nguyên sơ Tại đây, vẻ đẹp hoang sơ được giữ gìn gần như nguyên vẹn. Bao quanh trạm là những cánh rừng già thâm nghiêm và những dòng suối trong vắt. Bạn có thể thỏa thích ngâm mình dưới làn nước suối mát lạnh, tận hưởng bầu không khí trong lành đến tinh khiết – thứ "xa xỉ phẩm" khó tìm thấy ở chốn đô thị.
     Cuộc sống tại trạm cũng hiện lên đầy mộc mạc với những luống rau xanh mướt, đàn dê, đàn lợn được các cán bộ kiểm lâm tăng gia sản xuất. Tất cả tạo nên một bức tranh bình yên, nơi con người và thiên nhiên sống hòa hợp, nương tựa vào nhau.
     Nếu bạn đang tìm kiếm một nơi để "chữa lành", để trốn khỏi khói bụi và áp lực, hãy thử một lần đến với Trạm kiểm lâm Sao La – nơi thời gian như ngừng lại bên bờ hồ Ngàn Trươi.

Thác Thang Đày

Thác Thang Đày là một thắng cảnh thiên nhiên hoang sơ, hùng vĩ nằm trong vùng lõi của Vườn Quốc gia Vũ Quang, Hà Tĩnh, nổi tiếng với dòng nước cao hơn 40m đổ xuống tựa như dải lụa trắng vắt ngang đại ngàn, mang vẻ đẹp nguyên sơ và là điểm nhấn cho du lịch sinh thái, khám phá tại Vườn Quốc gia này. Hành trình đến Thang Đày không hề dễ dàng. Du khách sẽ phải di chuyển quãng đường hơn 1 giờ đồng hồ bằng thuyền để đến Trạm bảo vệ rừng Sao La, từ đây tiếp tục băng rừng, vượt suối với gần 2 giờ để đến được chân thác.

Suối Rào Rồng

     Từ hồ Ngàn Trươi, du khách đến suối Rào Rồng thơ mộng, có chiều dài khoảng 20 km, uốn lượn như con rồng khổng lồ giữa chốn rừng xanh.
     .Suối Rào Rồng có nguồn nước ngọt trong xanh như ngọc. Đứng trên cao nhìn xuống, suối hiện lên trắng xóa cuồn cuộn, trông rất kỳ thú và lãng mạn, tạo nên nét chấm phá đặc sắc của thiên nhiên.
     .Bên suối hình thành những bãi tắm đá cuội được thiên nhiên mài mòn trơn nhẵn, sạch đẹp, đủ màu sắc, càng tô điểm cho suối thêm phần quyến rũ.
     .Nơi đây thực sự là thiên đường nghỉ dưỡng vào mùa hè, ngắm cảnh thơ mộng vào mùa xuân.

Nhà bia tưởng niệm cụ Phan Đình Phùng

     Khu vực thành Phan Đình Phùng: Nằm trong khu vực Hành chính dịch vụ của VQG, cách trung tâm Vườn gần 20 km, nơi đây du khách có thể trải nghiệm ngắm rừng tự nhiên mang đậm chất nguyên sinh đặc trưng bởi quần thể các cây Sấu cổ thụ (Dracontomelon duperreanum) sừng sững hàng trăm năm tuổi. Bên cạnh đó, di tích thành lũy tự nhiên của nhà yêu nước Phan Đình Phùng và nghĩa quân gắn với cuộc khởi nghĩa lớn nhất và sớm nhất trong phong trào chống thực dân Pháp của đất nước tại khu vực là những điểm đến không thể bỏ qua.      Nhà bia tưởng niệm Phan Đình Phùng và nghĩa quân Hương Khê tại Vũ Quang trở thành điểm đến tâm linh để Nhân dân Hà Tĩnh nói riêng, Nhân dân cả nước nói chung thể hiện lòng thành kính, tri ân đối với những đóng góp, hy sinh cao cả vì nước, vì dân của nghĩa quân, đồng thời là địa chỉ đỏ nhằm giáo dục truyền thống yêu nước và cách mạng, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ hôm nay và mai sau, bởi “những ai hy sinh vì quê hương, đất nước thì sẽ sống đời đời”./.