Trang chủTrong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với “khủng hoảng ba hành tinh” gồm biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm môi trường, việc thúc đẩy các sáng kiến hợp tác toàn cầu nhằm bảo tồn thiên nhiên và sử dụng bền vững tài nguyên sinh học ngày càng trở nên cấp thiết. Một trong những sáng kiến quan trọng đang góp phần thu hẹp khoảng cách giữa khoa học, chính sách và thực tiễn trong lĩnh vực này là Mạng lưới Đa dạng sinh học và Dịch vụ Hệ sinh thái (BES-Net). Đối với Việt Nam – quốc gia được đánh giá là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của thế giới – việc tham gia và tận dụng hiệu quả mạng lưới này đang mở ra nhiều cơ hội để nâng cao năng lực quản lý, thúc đẩy hợp tác quốc tế và phát triển bền vững.
BES-Net, viết tắt của Biodiversity and Ecosystem Services Network, là một sáng kiến toàn cầu nhằm hỗ trợ việc chia sẻ tri thức, tăng cường đối thoại giữa các nhà khoa học, nhà hoạch định chính sách và các bên liên quan trong quản lý tài nguyên thiên nhiên. Mạng lưới này được xây dựng với mục tiêu hỗ trợ thực hiện các khuyến nghị từ các báo cáo đánh giá khoa học về đa dạng sinh học và dịch vụ hệ sinh thái, đặc biệt là các kết quả từ nền tảng liên chính phủ về đa dạng sinh học và dịch vụ hệ sinh thái (IPBES). Thông qua các hoạt động đào tạo, trao đổi tri thức và hỗ trợ kỹ thuật, BES-Net giúp các quốc gia chuyển hóa kết quả nghiên cứu khoa học thành các chính sách và giải pháp quản lý hiệu quả.
Việt Nam là quốc gia sở hữu nguồn tài nguyên sinh học phong phú với hơn 50.000 loài sinh vật đã được ghi nhận, trong đó có nhiều loài đặc hữu và quý hiếm. Các hệ sinh thái đa dạng từ rừng nhiệt đới, núi đá vôi, đất ngập nước đến các hệ sinh thái biển và ven biển đã tạo nên nền tảng quan trọng cho sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Tuy nhiên, trong những thập kỷ gần đây, đa dạng sinh học của Việt Nam đang chịu nhiều áp lực từ quá trình đô thị hóa, khai thác tài nguyên quá mức, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu.
Trong bối cảnh đó, BES-Net mang lại cơ hội quan trọng để Việt Nam tăng cường tiếp cận tri thức khoa học và các mô hình quản lý tiên tiến trên thế giới. Thông qua mạng lưới này, các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và tổ chức xã hội tại Việt Nam có thể tham gia vào các chương trình đào tạo, diễn đàn đối thoại chính sách và các nền tảng chia sẻ dữ liệu quốc tế. Đây là cơ hội để cập nhật các phương pháp tiếp cận mới trong quản lý hệ sinh thái, đồng thời học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia đã triển khai thành công các mô hình bảo tồn gắn với phát triển bền vững.
Một trong những lợi ích quan trọng của BES-Net là thúc đẩy sự kết nối giữa khoa học và chính sách. Trong nhiều trường hợp, các kết quả nghiên cứu khoa học chưa được chuyển hóa đầy đủ thành các quyết định quản lý hoặc chính sách cụ thể. Thông qua các cơ chế đối thoại đa bên, BES-Net tạo điều kiện để các nhà khoa học trình bày bằng chứng khoa học một cách dễ tiếp cận đối với các nhà hoạch định chính sách, từ đó góp phần xây dựng các chiến lược và kế hoạch hành động dựa trên cơ sở khoa học vững chắc.
Đối với Việt Nam, việc tham gia BES-Net cũng có thể hỗ trợ quá trình thực hiện các cam kết quốc tế về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học. Trong những năm gần đây, Việt Nam đã tích cực tham gia nhiều công ước và sáng kiến toàn cầu, đồng thời đặt ra các mục tiêu tham vọng trong chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Để đạt được các mục tiêu này, việc tiếp cận các nguồn tri thức, công nghệ và nguồn lực quốc tế là yếu tố quan trọng, và BES-Net chính là một kênh hỗ trợ hiệu quả.
Ngoài ra, mạng lưới BES-Net còn thúc đẩy cách tiếp cận quản lý dựa trên dịch vụ hệ sinh thái – một khái niệm ngày càng được quan tâm trong các chính sách phát triển bền vững. Các hệ sinh thái tự nhiên không chỉ cung cấp môi trường sống cho các loài sinh vật mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho con người như cung cấp nước sạch, điều hòa khí hậu, bảo vệ đất và giảm thiểu rủi ro thiên tai. Việc nhận diện và định giá các dịch vụ hệ sinh thái giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn giá trị kinh tế – xã hội của thiên nhiên, từ đó đưa ra các quyết định phát triển cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.
Trong thực tế, Việt Nam đã bước đầu áp dụng cách tiếp cận này thông qua các cơ chế như chi trả dịch vụ môi trường rừng (PFES), một chính sách được đánh giá là thành công trong việc huy động nguồn lực tài chính cho bảo vệ rừng. Những kinh nghiệm như vậy có thể được chia sẻ và mở rộng thông qua các nền tảng hợp tác như BES-Net, đồng thời tiếp nhận thêm các phương pháp mới từ cộng đồng quốc tế.
Bên cạnh những cơ hội, việc tận dụng hiệu quả BES-Net cũng đòi hỏi Việt Nam phải tiếp tục tăng cường năng lực trong nghiên cứu khoa học, quản lý dữ liệu và phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Sự tham gia tích cực của các viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức phi chính phủ và khu vực tư nhân sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc khai thác tối đa lợi ích từ mạng lưới này.
Trong bối cảnh các thách thức môi trường ngày càng phức tạp và mang tính toàn cầu, không quốc gia nào có thể giải quyết vấn đề một cách đơn lẻ. Những sáng kiến hợp tác như BES-Net đang mở ra cơ hội để các quốc gia chia sẻ tri thức, kinh nghiệm và nguồn lực nhằm hướng tới mục tiêu chung là bảo vệ thiên nhiên và đảm bảo tương lai bền vững cho con người.
Đối với Việt Nam, việc tham gia và phát huy vai trò trong Mạng lưới Đa dạng sinh học và Dịch vụ Hệ sinh thái không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên thiên nhiên trong nước mà còn khẳng định trách nhiệm và vị thế của Việt Nam trong nỗ lực toàn cầu nhằm bảo tồn đa dạng sinh học và duy trì các dịch vụ hệ sinh thái thiết yếu cho sự phát triển của xã hội.