Trang chủGiữa những biến động ngày càng phức tạp của môi trường và khí hậu toàn cầu, Vườn quốc gia Xuân Thủy nổi lên như một minh chứng thuyết phục cho khả năng tái sinh của tự nhiên khi được bảo vệ đúng hướng. Không đơn thuần là điểm dừng chân của các loài chim nước trên tuyến di cư quốc tế, nơi đây còn thể hiện mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn sinh thái và sinh kế cộng đồng.
Là mắt xích quan trọng trên tuyến Đường bay chim di cư Đông Á – Úc Châu (EAAFP), Xuân Thủy được ví như một “trạm trung chuyển sinh học” không thể thay thế. Nếu thiếu đi điểm dừng này, hành trình kéo dài từ Đông Siberia đến Australia của nhiều loài chim nước sẽ bị gián đoạn, kéo theo nguy cơ suy giảm quần thể ở quy mô toàn cầu.
Sở dĩ chim di cư chọn Xuân Thủy làm nơi nghỉ ngơi, kiếm ăn không phải là điều ngẫu nhiên. Khu đất ngập nước rộng hơn 7.000 ha sở hữu hệ sinh thái đặc thù cùng nguồn thức ăn dồi dào bậc nhất miền Bắc đã tạo điều kiện cho khoảng 1.656 loài sinh vật sinh sống. Trong đó có 222 loài chim, bao gồm nhiều loài quý hiếm như Cò mỏ thìa, Rẽ mỏ thìa hay Choắt lớn mỏ vàng… Sự trở lại đều đặn của các loài này là chỉ dấu khoa học quan trọng cho thấy hệ sinh thái vẫn duy trì được chất lượng môi trường phù hợp.
Thành quả đó không chỉ đến từ đặc tính tự nhiên mà còn từ nỗ lực bền bỉ của con người. Lực lượng kiểm lâm, nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương đã chung tay phục hồi rừng ngập mặn, tái tạo các bãi triều và kiểm soát khai thác tài nguyên. Hơn 110 ha rừng ngập mặn đã tái sinh tự nhiên trong những năm gần đây, góp phần nâng cao khả năng hấp thụ carbon lên tới 14,32 tấn/ha/năm. Hệ sinh thái này đồng thời là “vườn ươm” cho sinh vật đáy, cá, tôm, cua – nền tảng chuỗi thức ăn của chim nước.
Cộng đồng cư dân các xã ven biển trước đây thuộc Nam Định, nay thuộc Ninh Bình, cũng từng bước chuyển đổi phương thức sinh kế. Thay vì khai thác tận thu, người dân phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững dưới tán rừng, canh tác theo mùa vụ sinh thái và tham gia dịch vụ du lịch quan sát chim. Sự thay đổi này không chỉ bảo vệ tài nguyên mà còn củng cố nền kinh tế địa phương theo hướng xanh.
Theo thống kê, khu vực ghi nhận nhiều loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và danh mục bị đe dọa toàn cầu theo phân loại của International Union for Conservation of Nature. Đặc biệt, loài thực vật đặc hữu Cỏ ngạn (Scirpus kimsonensis) vẫn tồn tại tại các bãi lầy của Xuân Thủy, khẳng định giá trị đại diện độc đáo của hệ sinh thái ngập mặn nơi đây. Bảy kiểu hệ sinh thái đặc trưng cùng tồn tại đã tạo nên một cấu trúc sinh học đa tầng, bảo đảm tính toàn vẹn sinh thái hiếm có ở vùng cửa sông ven biển miền Bắc.
Bên cạnh giá trị tự nhiên, Xuân Thủy còn gắn bó mật thiết với lịch sử khai phá vùng châu thổ. Qua gần ba thế kỷ quai đê, lấn biển, cộng đồng cư dân đã hình thành nên bản sắc văn hóa đặc trưng với nhà mái bổi, cảng cá, làng nghề nước mắm và các công trình tín ngưỡng. Sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên chính là nền tảng cho công tác bảo tồn lâu dài.
Năm 1988, Xuân Thủy được công nhận là Khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á, đánh dấu việc Việt Nam tham gia Ramsar Convention on Wetlands. Đến tháng 12/2004, UNESCO tiếp tục ghi nhận nơi đây là vùng lõi của Khu Dự trữ sinh quyển thế giới đất ngập nước ven biển châu thổ sông Hồng.
Cánh rừng ngập mặn có thể hấp thụ tới 14,32 tấn carbon/ha/năm. Ảnh: VQG Xuân Thủy.
Gần đây, tại Hội nghị lần thứ 36 các quan chức cấp cao ASEAN về môi trường (ASOEN 36), đề cử Xuân Thủy trở thành Vườn Di sản ASEAN đã được thông qua, chờ phê chuẩn tại Hội nghị Bộ trưởng Môi trường ASEAN (AMME). Nếu được công nhận, danh hiệu này không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn củng cố vị thế của Xuân Thủy trong mạng lưới bảo tồn khu vực.
Cán bộ VQG Xuân Thủy làm việc với Đoàn đánh giá của Trung tâm Đa dạng sinh học ASEAN (ACB). Ảnh: VQG Xuân Thủy.
Trong bối cảnh nhiều vùng bờ biển châu Á chịu áp lực đô thị hóa và biến đổi khí hậu, việc Xuân Thủy vẫn duy trì được cấu trúc sinh thái nguyên vẹn là thành tựu đáng ghi nhận. Tiếng chim trở lại mỗi mùa di cư chính là bằng chứng thuyết phục rằng khi con người điều chỉnh cách ứng xử với thiên nhiên, hệ sinh thái có thể phục hồi. Rừng tiếp tục xanh lên – không chỉ để giữ đất, giữ nước, mà còn để nâng đỡ những hành trình không mỏi của chim trời trên tuyến bay nối liền các châu lục.
NBCA