Trang chủTrong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu và sự suy giảm đa dạng sinh học, việc phát triển kinh tế xanh dựa trên tài nguyên bản địa đang trở thành chiến lược trọng tâm của ngành nông nghiệp và môi trường tại Việt Nam. Một trong những hướng đi triển vọng và mang lại giá trị kép chính là bảo tồn nguồn gen các loài cây dược liệu quý hiếm dưới tán rừng. Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ kho tàng tri thức bản địa mà còn là chìa khóa để nâng cao giá trị gia tăng cho kinh tế rừng, tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư địa phương.
Việt Nam vốn được đánh giá là một trong những trung tâm đa dạng sinh học với hàng ngàn loài cây thuốc có giá trị kinh tế và y dược cao như Sâm Ngọc Linh, Lan Thạch Hộc, Vàng Đắng, hay các loại trà hoa vàng. Việc bảo tồn nguồn gen các loài này ngay tại môi trường sống tự nhiên dưới tán rừng nguyên sinh và rừng đặc dụng giúp duy trì tối đa hoạt chất sinh học đặc trưng. Khi các loài dược liệu được phát triển dưới tán rừng, chúng không chỉ được hưởng lợi từ độ ẩm, ánh sáng tán xạ và lớp thảm mục hữu cơ dồi dào mà còn góp phần quan trọng vào việc giữ đất, giữ nước và bảo vệ tính nguyên vẹn của hệ sinh thái rừng.
Chuyển dịch sang mô hình kinh tế xanh thông qua cây dược liệu đòi hỏi một phương thức quản lý khoa học và sự tham gia tích cực của doanh nghiệp lẫn người dân. Thay vì khai thác tận diệt từ tự nhiên, các ban quản lý rừng và cơ quan chuyên môn đang đẩy mạnh xây dựng các vườn ươm giống bản địa, thực hiện khoanh nuôi và trồng bổ sung dưới tán rừng theo hướng bán tự nhiên. Mô hình này cho phép tạo ra các vùng nguyên liệu sạch, đạt chuẩn GACP-WHO (Thực hành tốt trồng trọt và thu hái cây thuốc theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới), đáp ứng nhu cầu khắt khe của thị trường dược phẩm trong nước và quốc tế.
Đặc biệt, việc phát triển dược liệu dưới tán rừng còn tạo ra một “hệ sinh thái kinh tế” bền vững cho vùng đệm. Thông qua các tổ hợp tác và liên kết chuỗi giá trị, người dân địa phương, vốn là những chủ thể giữ rừng, sẽ được đào tạo kỹ thuật canh tác, sơ chế và tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất. Khi cây dược liệu mang lại nguồn thu nhập cao và ổn định, áp lực khai thác gỗ hay lấn chiếm đất rừng trái phép sẽ giảm đi đáng kể. Rừng lúc này không chỉ là tài sản quốc gia cần bảo vệ nghiêm ngặt mà còn là “kho báu” trực tiếp nuôi dưỡng cộng đồng.
Trong tương lai, để hướng đi này thực sự bứt phá, cần có sự đầu tư mạnh mẽ hơn vào công tác nghiên cứu chọn tạo giống và ứng dụng công nghệ chế biến sâu để đa dạng hóa sản phẩm từ dược liệu. Việc gắn kết giữa bảo tồn nguồn gen quý với phát triển kinh tế xanh dưới tán rừng chính là minh chứng rõ nét cho quan điểm bảo tồn để phát triển và phát triển để bảo tồn hiệu quả hơn.
NBCA