Trang chủVào ngày 2/2/2026, Ban thư ký Công ước Ramsar đã chính thức khởi động Ngày Đất ngập nước Thế giới với chủ đề: “Đất ngập nước và tri thức truyền thống: Tôn vinh di sản văn hóa”. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, các vùng đất ngập nước không chỉ giữ vai trò là hệ sinh thái có năng suất sinh học bậc nhất thế giới mà còn đóng vai trò như những “tấm khiên” bảo vệ con người trước thiên tai. Từ việc cung cấp nguồn nước ngọt, thủy hải sản cho đến khả năng điều tiết lũ lụt và giảm thiểu tác động của nước dâng do bão, các vùng đất này chính là nền tảng cho sự sinh tồn của hàng trăm nghìn loài sinh vật và cộng đồng dân cư.
Hình ảnh Vườn quốc gia Xuân Thủy
Tuy nhiên, thực trạng hiện nay là diện tích đất ngập nước đang bị thu hẹp đáng kể do áp lực từ đô thị hóa, khai thác tài nguyên quá mức và các hoạt động canh tác thâm canh. Sự suy thoái này không chỉ dẫn đến tổn thất về mặt sinh thái mà còn đe dọa làm đứt gãy sợi dây liên kết văn hóa lâu đời giữa con người và thiên nhiên. Chính vì vậy, tri thức bản địa – những kinh nghiệm được đúc kết qua hàng thế kỷ về con nước, nhịp mùa và các quy ước cộng đồng – đang được xem là giải pháp then chốt để bổ trợ cho các phương pháp khoa học hiện đại trong công tác bảo tồn bền vững.
Tại Việt Nam, giá trị của các vùng đất ngập nước đã được khẳng định thông qua 9 khu Ramsar được thế giới công nhận, bao gồm: Vườn quốc gia Xuân Thủy, Vùng đất ngập nước Bàu Sấu (Vườn quốc gia Cát Tiên), Hồ Ba Bể, Vườn quốc gia Tràm Chim, Vườn quốc gia Mũi Cà Mau, Vườn quốc gia Côn Đảo, Khu Bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Láng Sen, Vườn quốc gia U Minh Thượng và Khu Bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long. Đây không chỉ là những vùng lõi đa dạng sinh học mang tầm quốc tế mà còn là không gian văn hóa đặc trưng, nơi lưu giữ những tập quán sinh kế hài hòa với tự nhiên của cư dân bản địa.
Minh chứng rõ nét nhất cho sự kết hợp này nằm ở cách cộng đồng ngư dân tại Vườn quốc gia Xuân Thủy duy trì khai thác thủy sản theo mùa để bảo vệ chim di cư, hay tri thức “sống chung với lũ” độc đáo tại Tràm Chim và Láng Sen. Ở những vùng đất này, việc điều tiết nguồn nước theo nhịp điệu tự nhiên và gìn giữ các giống lúa bản địa đã giúp bảo tồn hệ sinh thái đặc thù của vùng Đồng Tháp Mười. Tương tự, tại U Minh Thượng và Mũi Cà Mau, kinh nghiệm giữ rừng tràm và rừng ngập mặn của người dân đã biến nơi đây thành những “kho dự trữ carbon” khổng lồ, đóng vai trò thiết yếu trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu và nước biển dâng.
Hưởng ứng tinh thần của năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tái khẳng định tầm quan trọng của việc lồng ghép tri thức truyền thống vào chiến lược bảo tồn quốc gia. Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học được giao nhiệm vụ làm đầu mối để thúc đẩy các chương trình truyền thông, nâng cao nhận thức và triển khai các giải pháp bảo tồn dựa trên sức mạnh của cộng đồng. Việc tôn vinh các giá trị di sản không phải là sự hoài cổ, mà là cách chúng ta tận dụng trí tuệ của quá khứ để xây dựng một tương lai nơi đất ngập nước tiếp tục là cội nguồn của sự sống và văn hóa cho mai sau.
NBCA