Hệ sinh thái vô giá của rừng ngập mặn Cần Giờ

Nương vào rừng, gìn giữ màu xanh

Sáng sớm giữa tháng 8, khi con nước bắt đầu rút khỏi những gốc đước, vợ chồng anh Hoàng Anh, chị Oanh lại xuống xuồng bắt đầu chuyến tuần tra tại Phân khu 3, Rừng phòng hộ Cần Giờ. Công việc ấy với họ đã trở thành câu chuyện tiếp nối của gia đình qua 3 thế hệ.

Ở rừng Cần Giờ, có khá nhiều trường hợp đời thứ 2 tiếp quản việc chăm sóc, giữ rừng. Nhưng đời thứ 3 thì mới chỉ có vợ chồng anh Hoàng Anh, chị Oanh. Rừng nơi đây đã nuôi sống nhiều gia đình như thế qua mấy chục năm nay.

Tại rừng ngập mặn Cần Giờ (thuộc Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng TP.HCM), có khoảng 130 hộ được giao khoán bảo vệ rừng. Đây là các hộ gia đình sinh sống bám trụ trực tiếp trông coi, chăm sóc và sống dựa vào rừng.

Nhờ công tác tuần tra thường xuyên, lực lượng giữ rừng giúp chủ rừng kịp thời phát hiện, ngăn chặn những hành vi xâm hại tài nguyên. Đồng thời, họ còn giúp lực lượng chuyên môn theo dõi từng khu vực rừng, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ hệ sinh thái và phối hợp với cộng đồng trong quá trình giữ màu xanh Cần Giờ.

Ngoài tiền công từ việc nhận giao khoán bảo vệ rừng, các hộ bảo vệ rừng còn tận dụng khu vực nơi sinh sống để nuôi thêm ốc len, con cua, con cá dưới tán rừng… để cải thiện thu nhập. Nhờ đó, nhiều năm qua, rừng ngập mặn Cần Giờ và người dân nơi đây cùng nhau phát triển, bảo vệ lẫn nhau.

Mới đây, lần đầu tiên, TP.HCM ký hợp đồng cho thuê môi trường rừng tại Cần Giờ, mở hướng khai thác giá trị rừng ngập mặn gắn với bảo tồn và phát triển kinh tế xanh. Đây là bước triển khai cụ thể Quyết định số 1433/QĐ-UBND của UBND TP.HCM về phê duyệt Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng phòng hộ Cần Giờ đến năm 2030.

Thông qua du lịch sinh thái, du khách có thể đến để đi giữa rừng, theo những tuyến đường thủy, tìm hiểu hệ sinh thái, trải nghiệm đời sống cộng đồng và hiểu hơn về những con người đang sống cùng rừng.

Theo ông Hồ Trúc Thanh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, việc triển khai cho thuê môi trường rừng để phát triển du lịch sinh thái là bước đi tiên phong, thể hiện sự chuyển biến trong tư duy phát triển của thành phố. “Thành phố đang hướng tới khai thác hợp lý các giá trị của rừng để tạo nguồn lực tái đầu tư cho bảo tồn, phát triển rừng và cải thiện sinh kế người dân địa phương”, ông Thanh đánh giá.

Theo đó, rừng không chỉ được xem là khoảng không gian, có giá trị khi được giữ nguyên trạng, cũng không phải nguồn tài nguyên có thể khai thác tùy ý. Giá trị của rừng được nhìn rộng hơn, từ cảnh quan, hệ sinh thái, đa dạng sinh học đến văn hóa, đời sống cộng đồng. Sắp tới, Công ty Cổ phần Đầu tư Du lịch Cần Giờ (đơn vị thuộc Vingroup) sẽ thuê môi trường rừng tại 4 khu vực với tổng diện tích hơn 26.214 ha để phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí. Thời hạn thuê 30 năm, với mức nộp 1,5% tổng doanh thu từ hoạt động kinh doanh vào nguồn thu thuê môi trường rừng.

Tiến sĩ Huỳnh Đức Hoàn, Giám đốc Ban Quản lý Rừng phòng hộ, đặc dụng TP.HCM nhấn mạnh, yêu cầu xuyên suốt là không đánh đổi rừng để thực hiện các hoạt động phát triển khác. “Doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chí về bảo tồn, có trách nhiệm bảo vệ tài nguyên rừng và phối hợp với Ban Quản lý trong quá trình giám sát. Bởi, nếu du lịch chỉ tạo ra một điểm đến mới mà làm tổn thương hệ sinh thái thì đó không còn là du lịch sinh thái đúng nghĩa. Bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn”, ông Hoàn chia sẻ.

Khi du lịch mở thêm sinh kế

Chia sẻ về định hướng triển khai đề án, bà Trần Vân Anh, Giám đốc Phát triển dự án khu vực phía Nam, Công ty Cổ phần Đô thị Du lịch Cần Giờ cho biết, doanh nghiệp xác định việc ký kết hợp đồng là cơ hội để đồng hành cùng TP.HCM trong bảo tồn, phát huy những giá trị đặc biệt của hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ.

Theo bà Vân Anh, doanh nghiệp định hướng phát triển du lịch sinh thái theo hướng có kiểm soát, trong đó bảo tồn thiên nhiên được đặt làm nền tảng của quá trình đầu tư, thay vì khai thác tài nguyên đơn thuần. “Chúng tôi sẽ tập trung bảo vệ, phát huy giá trị hệ sinh thái rừng ngập mặn, phục hồi đa dạng sinh học và phát triển các sản phẩm du lịch chất lượng cao, hài hòa. Cùng với đó, doanh nghiệp hướng đến góp phần xây dựng Cần Giờ trở thành không gian nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường, đồng thời lan tỏa những giá trị văn hóa bản địa”, bà Vân Anh nói.

Khi đi vào vận hành, doanh nghiệp cam kết tuân thủ các quy định về lâm nghiệp, bảo vệ môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học. Các giải pháp phát triển xanh, sử dụng năng lượng thân thiện với môi trường, kiểm soát chất thải và hạn chế rác thải nhựa cũng được doanh nghiệp này cam kết.

Theo thạc sĩ Bùi Nguyễn Thế Kiệt, Trưởng phòng Phát triển Tài nguyên và Hợp tác (Ban Quản lý Rừng phòng hộ, đặc dụng TP.HCM) chính sinh kế của người dân là một trong những giá trị có thể được cộng hưởng khi các hoạt động du lịch sinh thái được tổ chức.

Cụ thể, người dân sống ven rừng có thể cung cấp hải sản tươi sống, tham gia vận chuyển khách bằng xuồng, ghe, phục vụ các dịch vụ du lịch hoặc trở thành người hướng dẫn. Những người hiểu rõ rừng có thể kể cho du khách về đời sống dưới tán rừng, hoạt động khai thác thủy sản, những tập quán địa phương và cả câu chuyện bảo vệ rừng.

“Những nhu cầu ấy có thể trở thành những công việc mới cho người dân Cần Giờ. Khi đó, một người dân không chỉ kiếm sống từ sản vật của rừng mà còn có thể kiếm sống từ câu chuyện về khu rừng”, ông Kiệt cho hay.

Đây là hướng mà doanh nghiệp cũng xác định trong đề án. Theo bà Vân Anh, doanh nghiệp sẽ ưu tiên sử dụng lao động tại địa phương, qua đó tạo thêm sinh kế cho người dân gắn bó với rừng. Các giá trị văn hóa, nghề truyền thống và ẩm thực đặc trưng của Cần Giờ cũng được định hướng đưa vào chuỗi sản phẩm du lịch sinh thái, giúp cộng đồng địa phương có thêm cơ hội tham gia và hưởng lợi từ quá trình phát triển.

Với người dân, đề án mở ra một sự thay đổi đáng chú ý. Trước đây, một gia đình có thể phụ thuộc chủ yếu vào những công việc trực tiếp gắn với khai thác, nuôi trồng thủy sản hoặc các sinh kế truyền thống. Khi du lịch hình thành, cùng một nguồn tài nguyên có thể tạo ra nhiều công việc hơn, như: cung cấp hải sản, hướng dẫn viên hoặc tạo ra những việc làm về vệ sinh, bảo vệ, phục vụ… cũng có thể được tuyển dụng tại chỗ.

Ông Kiệt cho rằng đây là sự cộng hưởng tùy theo loại hình và nhu cầu của từng dịch vụ. Nhờ đó, hoạt động du lịch sẽ gắn với tiềm năng của rừng và sinh kế người dân, thay vì tạo ra một hệ thống dịch vụ tách biệt hoàn toàn với cộng đồng địa phương.

Không chỉ người dân, những người nhiều năm thuộc từng con nước, lối rừng cũng có thể có một vai trò khác khi du lịch sinh thái hình thành. Công việc chính của họ vẫn là giữ rừng, nhưng những hiểu biết tích lũy qua nhiều năm có thể trở thành một phần của những chuyến trải nghiệm, những câu chuyện giáo dục về thiên nhiên.

Một cánh rừng, vì thế, không chỉ có một giá trị. Doanh nghiệp có thể tìm thấy ở đó một không gian du lịch. Người dân có thêm thị trường cho những sản vật và kỹ năng của mình. Những người giữ rừng có thêm cơ hội kể câu chuyện về nơi họ đã gắn bó. Còn cánh rừng có thêm nguồn lực để được chăm sóc và bảo vệ.

Ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đánh giá, việc phát triển du lịch sinh thái tại rừng phòng hộ Cần Giờ phải hướng tới khai thác hiệu quả tiềm năng, cảnh quan và giá trị hệ sinh thái rừng ngập mặn, đồng thời tạo thêm nguồn lực phục vụ quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.

“Đảng ủy và Ban Giám đốc Sở luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với việc phát triển du lịch sinh thái tại rừng phòng hộ Cần Giờ. Mục tiêu là khai thác hiệu quả tiềm năng, cảnh quan thiên nhiên và giá trị hệ sinh thái rừng ngập mặn, đồng thời tạo thêm nguồn lực phục vụ công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng”, ông Nguyễn Toàn Thắng nhìn nhận.

Với Đề án du lịch sinh thái này, đây có thể trở thành một tài sản xanh tạo ra nhiều giá trị bền vững gắn với bảo vệ môi trường.

Báo NN&MT