Trang chủVới tổng diện tích hơn 71.000 ha, Vườn Quốc gia Cát Tiên là một trong những khu vực bảo tồn thiên nhiên trọng điểm của Việt Nam. Những năm gần đây, việc phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giáo dục môi trường dưới tán rừng đang được Ban quản lý Vườn triển khai theo định hướng phát triển kinh tế xanh, cân bằng giữa mục tiêu tạo nguồn thu tự chủ và trách nhiệm bảo tồn hệ sinh thái nguyên sinh.
Du lịch khu Bàu sấu ở Vườn. Ảnh: Trần Trung.
Khác biệt với các mô hình du lịch giải trí thương mại, không gian du lịch tại Cát Tiên được thiết kế dựa trên nguyên tắc tôn trọng tối đa hiện trạng tự nhiên. Hạ tầng phục vụ du khách hạn chế sử dụng các vật liệu bê tông kiên cố. Hệ thống đường dẫn vào các tuyến tham quan chủ yếu là lối đi tự nhiên trải thảm lá khô. Ngay từ điểm bắt đầu hành trình, du khách di chuyển qua sông Đồng Nai bằng phà nhỏ để đi vào không gian rừng. Cổng đón tiếp không dựng bảng hiệu quy mô lớn hay cổng chào bê tông mà tận dụng hai khóm tre tự nhiên sẵn có. Tại khu vực lối vào, hệ thống biển chỉ dẫn bằng gỗ ghi nhận rõ các quy định bắt buộc đối với du khách như: giữ trật tự, không xả rác thải nhựa và không làm ảnh hưởng đến môi trường sống tự nhiên của các loài động thực vật.
Một trong những điểm nhấn phục vụ công tác giáo dục môi trường trong khuôn viên Vườn là khu vực bảo tàng thiên nhiên. Tại đây, các tiêu bản và mẫu vật được lưu giữ nhằm tái hiện lịch sử bảo tồn và truyền tải điệp điệp bảo vệ thiên nhiên. Đáng chú ý là không gian trưng bày tiêu bản của những cá thể gấu từng được lực lượng kiểm lâm giải cứu từ các vụ sập bẫy thợ săn trong tình trạng bị thương chi.
Đặc biệt, bảo tàng hiện lưu giữ và phục dựng trọn vẹn bộ xương của cá thể tê giác Java (tê giác một sừng) cuối cùng của Việt Nam. Mẫu vật này gắn liền với sự kiện năm 2010 khi cá thể tê giác cuối cùng được phát hiện bị bắn chết và cắt mất sừng, đánh dấu sự tuyệt chủng của loài tê giác một sừng tại Việt Nam. Việc trưng bày bộ xương này đóng vai trò là một minh chứng lịch sử, nhắc nhở du khách và cộng đồng về hậu quả của nạn săn bắt trái phép đối với tính đa dạng sinh học.
Bên cạnh đó, các tour tham quan quan sát động vật hoang dã vào ban đêm cũng là sản phẩm đặc trưng tại đây. Du khách được di chuyển trên các xe chuyên dụng cùng người hướng dẫn để quan sát hoạt động tự nhiên của các loài thú như nai, hoẵng, chồn hương hay lợn rừng tại các khu vực đồng cỏ. Về mặt số liệu và cơ cấu du khách, dữ liệu theo dõi từ Ban quản lý cho thấy lưu lượng khách tìm đến Vườn Quốc gia Cát Tiên ghi nhận mức tăng trưởng ổn định trong các năm qua. Nhóm du khách chiếm tỷ trọng lớn bao gồm học sinh, sinh viên tham gia các chương trình trải nghiệm thực tế, nghiên cứu sinh học và các nhiếp ảnh gia, nhà quay phim quốc tế đến để ghi hình các loài chim, thú quý hiếm.
Hiệu quả từ hoạt động du lịch sinh thái không chỉ dừng lại ở việc tạo nguồn thu tái đầu tư cho công tác tuần tra, bảo vệ rừng của lực lượng kiểm lâm, mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho cộng đồng dân cư sinh sống tại vùng đệm. Người dân địa phương tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ như làm hướng dẫn viên, cung cấp thực phẩm nông sản và tham gia lực lượng bảo vệ rừng cộng đồng.
Thực tiễn tại Vườn Quốc gia Cát Tiên cho thấy việc khai thác giá trị du lịch từ hệ sinh thái rừng nếu được quản lý dựa trên các quy chuẩn kỹ thuật và sức chứa môi trường phù hợp sẽ là giải pháp cho bài toán kinh tế xanh, vừa giảm áp lực lên ngân sách nhà nước, vừa gia tăng tính bền vững cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực.
NBCA