Trang chủPù Luông (Thanh Hóa) đang khai thác lợi thế thiên nhiên, văn hóa bản địa để phát triển du lịch sinh thái, tạo sinh kế cho người dân gắn với bảo vệ rừng.
Bảo vệ rừng gắn với phát triển du lịch
Với diện tích hơn 17,6 nghìn ha, gồm hơn 13,3 nghìn ha phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và hơn 4,3 nghìn ha phân khu phục hồi sinh thái, Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông (Thanh Hóa) không chỉ có giá trị đặc biệt về bảo tồn đa dạng sinh học mà còn sở hữu tiềm năng lớn để phát triển du lịch sinh thái.
Pù Luông có địa hình chủ yếu là núi đá vôi, với những dãy núi trùng điệp xen giữa thung lũng, ruộng bậc thang và các bản làng của đồng bào Thái, Mường. Đỉnh Pù Luông cao khoảng 1.700m so với mực nước biển, khí hậu mát mẻ, hệ thống hang động, thác nước và những cánh rừng tự nhiên tạo nên cảnh quan đặc trưng của vùng núi xứ Thanh.
Biển mây bồng bềnh phủ kín thung lũng, những dãy núi trùng điệp ẩn hiện trong nắng sớm trên vùng núi cao. Ảnh: Quốc Toản.
Không chỉ hấp dẫn bởi cảnh sắc, Pù Luông còn là nơi lưu giữ nguồn tài nguyên sinh học phong phú. Theo kết quả điều tra được Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông công bố, nơi đây ghi nhận 1.579 loài thực vật và hơn 908 loài động vật. Nhiều loài quý hiếm, nguy cấp có tên trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới. Những cánh rừng tại đây còn giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ nguồn nước đầu nguồn, hạn chế xói mòn, bảo vệ đất và duy trì cân bằng sinh thái.
Giá trị đa dạng sinh học của Pù Luông vẫn đang tiếp tục được khám phá. Riêng năm 2025, các nhà khoa học phát hiện 6 loài mới tại Khu Bảo tồn, trong đó có một loài mới là chuột chũi Darwin (Euroscaptor darwini). Kết quả này cho thấy Pù Luông không chỉ là điểm đến tham quan, nghỉ dưỡng mà còn có ý nghĩa đối với nghiên cứu khoa học, điều tra và bảo tồn nguồn gen động, thực vật quý hiếm.
Phát huy lợi thế đó, Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông đang từng bước đa dạng hóa các sản phẩm du lịch sinh thái. Đáng chú ý là tuyến trekking xuyên rừng mang tên “Chinh phục đỉnh Pù Luông” nằm trong Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí trong rừng đặc dụng Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông đến năm 2030, định hướng đến năm 2045.
Tuyến đường có tổng chiều dài khoảng 11km, xuất phát từ bản Pù Luông và kết thúc tại bản Báng (xã Pù Luông) du khách lần lượt đi qua những thửa ruộng bậc thang, băng qua rừng hoàng đàn với những quần thể cây quý hiếm, khám phá hang Khoai, hang Thắm Mớ, hòn đá Lưỡi Hổ, công viên rừng trúc gần 800 ha, sân bay Pù Luông, bãi cỏ đồi Pù Dia trước khi chạm tới điểm mốc đỉnh Pù Luông ở độ cao 1.700m.
Pù Luông có nhiều tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái. Ảnh: Quốc Toản.
Dọc hành trình, du khách sẽ được tận hưởng vẻ đẹp của rừng tự nhiên hiện ra qua những tán cây cổ thụ, thảm thực vật nhiều tầng, các loài hoa rừng và dòng suối len lỏi dưới những phiến đá phủ rêu xanh. Càng lên cao, không gian càng thoáng đãng, mở ra tầm nhìn bao quát núi rừng trùng điệp. Khi đặt chân tới đỉnh, du khách có thể săn mây, đón bình minh hoặc ngắm hoàng hôn giữa không gian khoáng đạt của đại ngàn.
Ông Lê Đình Phương, Giám đốc Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông cho biết, tuyến trekking “Chinh phục đỉnh Pù Luông” là hoạt động thử nghiệm du lịch sinh thái đầu tiên của đơn vị, mở ra hướng đi mới trong việc kết hợp quản lý, bảo vệ rừng với khai thác các giá trị cảnh quan thiên nhiên. Để phục vụ du khách, đơn vị đã huy động nguồn lực cải tạo, sửa chữa đường mòn, tạo bậc tại những vị trí dốc cao, khó di chuyển, đồng thời xây dựng lộ trình và các điểm dừng chân phù hợp.
Đáng chú ý, hoạt động trên tuyến được tổ chức theo hướng du lịch sinh thái có kiểm soát, giới hạn số lượng khách, hạn chế thấp nhất tác động đến cảnh quan và môi trường rừng. Người dân bản địa được tham gia vào các khâu phục vụ như hướng dẫn viên, porter (người khuân vác hành lý), chế biến ẩm thực và hỗ trợ các hoạt động trải nghiệm. Đây cũng là cách để giá trị của rừng được chuyển hóa thành thu nhập thiết thực cho cộng đồng sống quanh Khu Bảo tồn.
Tạo sinh kế cho cộng đồng
Nếu rừng tự nhiên tạo sức hấp dẫn về cảnh quan thì văn hóa bản địa chính là một trong những yếu tố làm nên nét riêng của du lịch Pù Luông. Qua nhiều thế hệ, đồng bào Thái, Mường nơi đây vẫn gìn giữ những nếp nhà sàn, nghề dệt thổ cẩm, các làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống cùng tập quán canh tác gắn với ruộng bậc thang, nương rẫy.
Vào mùa lúa chín, Pù Luông đẹp như tranh vẽ. Ảnh: Quốc Toản.
Những giá trị ấy không chỉ hiện diện trong đời sống thường ngày mà đang dần trở thành sản phẩm phục vụ du lịch. Tại các bản làng như Kho Mường, bản Đôn, bản Hiêu, du khách có thể nghỉ tại nhà sàn, thưởng thức ẩm thực truyền thống, tìm hiểu nghề thủ công và trải nghiệm nhịp sống của người dân miền sơn cước. Ở đó, chính những người dân bản địa vừa là chủ những homstay, vừa là hướng dẫn viên du lịch, phục vụ du khách.
Một trong những mô hình đáng chú ý là nhóm du lịch cộng đồng Kho Mường do chị Lò Thị Hoài làm trưởng nhóm. Nhóm đã vận động được hàng chục hộ gia đình tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực và phục vụ khách tham quan.
Các món ăn từ sản vật địa phương như vịt Cổ Lũng, ốc đá, gà đồi, canh lá đắng trở thành nét riêng níu chân du khách. Những điệu múa, lời ca, nghề dệt thổ cẩm và trang phục truyền thống của người Thái cũng được khôi phục, giới thiệu trong các hoạt động đón khách.
Không chỉ vậy, người dân còn tìm cách nâng giá trị các sản vật sẵn có. Quả quýt địa phương được tận dụng làm gia vị, ngâm rượu, chế biến trà từ vỏ quýt hoặc ngâm mật ong. Những sản phẩm trước đây chủ yếu phục vụ nhu cầu trong gia đình nay có thêm đầu ra từ hoạt động du lịch.
Theo thống kê của UBND xã Pù Luông, trên địa bàn có 67 cơ sở lưu trú, homestay với tổng công suất khoảng 2.800 khách/ngày. Hằng năm xã Pù Luông đón hàng trăm nghìn lượt khách, trong đó có khoảng hơn 50.000 lượt khách quốc tế. Hoạt động du lịch tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 500 lao động trực tiếp là người địa phương và nhiều lao động gián tiếp, mở thêm hướng sinh kế cho nhiều hộ gia đình.
Du lịch cộng đồng tạo ra sức hút cho du khách mỗi khi đến với Pù Luông. Ảnh: Nguyễn Nga.
Cùng với đó, xã tổ chức tập huấn nghiệp vụ du lịch cộng đồng, kỹ năng giao tiếp, đón tiếp khách và quảng bá trên mạng xã hội; duy trì giao khoán bảo vệ rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng nhằm tăng thu nhập, gắn trách nhiệm bảo vệ rừng với từng cộng đồng thôn, bản.
Ông Lê Đình Phương, Giám đốc Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông nhấn mạnh, quan điểm xuyên suốt của đơn vị là phát triển du lịch phải gắn với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Các hoạt động trong rừng đặc dụng được kiểm soát chặt chẽ, tuân thủ quy hoạch và quy định hiện hành, chú trọng quản lý chất thải, hạn chế tác động đến sinh cảnh và phát huy vai trò của cộng đồng địa phương.
Mục tiêu đến năm 2045, Pù Luông trở thành một trong những trung tâm du lịch sinh thái chuyên nghiệp, có cơ sở vật chất đồng bộ và sản phẩm đa dạng. Để hiện thực hóa mục tiêu này, điều quan trọng không chỉ là thu hút thêm du khách, mở rộng dịch vụ mà còn phải giữ được những cánh rừng nguyên sinh, nguồn nước, hệ sinh thái và bản sắc văn hóa đã làm nên sức hấp dẫn của vùng đất này.