Trang chủNằm dọc theo đường biên giới phía Tây Nam, Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát (tỉnh Tây Ninh) được ví như một “bảo tàng sống”. Nơi đây hiện là khu vực lưu giữ gần như vẹn nguyên hệ sinh thái rừng khộp, kiểu rừng thưa rụng lá đặc trưng. Không chỉ mang vẻ đẹp mộc mạc với những tán lá thưa đổi màu theo mùa, khu rừng này còn đóng vai trò là “lá phổi xanh” điều hòa khí hậu, giữ nguồn nước ngọt và chống xói mòn cho cả vùng. Đặc biệt hơn, Lò Gò – Xa Mát chính là hành lang sinh thái xuyên biên giới quan trọng, kết nối trực tiếp với các khu bảo tồn thiên nhiên của nước bạn Campuchia, tạo điều kiện cho các loài động vật hoang dã di cư, sinh trưởng và bảo tồn nguồn gen quý hiếm.
Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát sở hữu hệ sinh thái phong phú với hàng trăm loài động, thực vật.
Tính toàn vẹn của hệ sinh thái tại đây được phản ánh rõ nét qua bức tranh đa dạng sinh học phong phú. Thảm thực vật của vườn là sự đan xen độc đáo theo mùa. Chính sự đa dạng về cảnh quan này đã tạo nên môi trường sống lý tưởng cho hàng trăm loài động vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm được ghi danh vào Sách đỏ Việt Nam và thế giới. Vào những buổi sớm, người ta có thể bắt gặp bóng dáng của những đàn chim giang sen chao liệng hay loài hồng hoàng quý hiếm tìm mồi tại các vùng đầm lầy. Sâu trong rừng, các quần thể linh trưởng như khỉ đuôi dài, cùng hàng loạt loài bò sát, lưỡng cư và côn trùng đặc hữu vẫn đang ngày đêm vận hành, duy trì sự cân bằng tự nhiên cho khu rừng biên cương.
Tuy nhiên, hành trình giữ vững màu xanh cho gần 30.000 ha diện tích quản lý lại là một cuộc chiến đầy cam go, thầm lặng của lực lượng quản lý nơi đây. Theo chia sẻ của ông Lê Công Hiệu, Giám đốc Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát, áp lực lớn nhất đối với đơn vị hiện nay chính là sự thiếu hụt về mặt nhân lực. Lực lượng bảo vệ rừng tại đây chỉ có 87 nhân sự chịu trách nhiệm tuần tra bảo vệ, trong khi theo định mức chuẩn để đáp ứng toàn diện nhiệm vụ phải cần đến khoảng 300 người. Gánh nặng này khiến bình quân mỗi nhân viên kiểm lâm phải quản lý diện tích rừng lớn gấp nhiều lần quy định, giữa một địa bàn rộng lớn, hiểm trở với rất nhiều đường mòn, lối mở thông sang biên giới.
Bên cạnh bài toán nhân sự, thời tiết cực đoan của mùa khô miền Đông luôn là “báo động đỏ” đối với công tác phòng cháy chữa cháy rừng. Dù từ đầu mùa khô 2025 – 2026 đến nay, vườn chưa để xảy ra bất kỳ vụ cháy nào, nhưng lực lượng bảo vệ vẫn phải duy trì chế độ trực và tuần tra khép kín 24/24 giờ. Nguy cơ tiềm ẩn không chỉ đến từ thiên nhiên mà còn từ tình trạng người dân lén lút xâm nhập vào rừng sâu để săn bắt bẫy thú hoặc khai thác mật ong bằng lửa. Để tăng cường năng lực giám sát, hệ thống công nghệ đã bước đầu được ứng dụng với hai camera quan sát cháy chuyên dụng và một flycam tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Dù vậy, trong điều kiện địa hình phức tạp, việc tiếp tục đầu tư thêm các tháp canh kỹ thuật số và thiết bị bay chuyên dụng vẫn là nhu cầu cấp thiết để phát hiện sớm các hành vi xâm hại.
Để giải quyết triệt để những áp lực lên tài nguyên rừng, Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát đang hướng tới một chiến lược bền vững hơn: hài hòa giữa bảo tồn nghiêm ngặt và phát triển kinh tế cộng đồng. Du lịch sinh thái dựa vào thiên nhiên chính là chìa khóa cho hướng đi này. Những tour tuyến tham quan rừng khộp, quan sát chim quý và trải nghiệm thực địa không chỉ mở ra nguồn thu mới cho vườn mà còn là công cụ giáo dục môi trường trực quan cho thế hệ trẻ. Khi người dân ở các xã vùng đệm được tạo sinh kế bền vững, tham gia và hưởng lợi trực tiếp từ các dịch vụ du lịch hoặc dịch vụ môi trường rừng, họ sẽ tự nguyện trở thành những cánh tay nối dài, cùng lực lượng kiểm lâm bảo vệ di sản. Giữa tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, việc gìn giữ những cánh rừng nguyên sinh như Lò Gò – Xa Mát không chỉ là bảo vệ muôn loài, mà còn là gìn giữ những giá trị tự nhiên và lịch sử quý giá mà thiên nhiên đã kiến tạo qua hàng triệu năm.
NBCA